بازتاب گام سوم برجامی در روزنامه‌ها

ایرنا نوشت: اعلام تصمیم ایران برای برداشتن گام سوم برجامی از سوی رئیس جمهوری،‌ اغلب ناظران و تحلیلگران سیاسی-رسانه ای را با این پرسش مواجه ساخت که جزییات این گام چیست؟

دکتر حسن روحانی شب گذشته و در پایان جلسه سران قوا که به میزبانی قوه قضائیه  برگزار شد، ضمن این که از اجرایی شدن گام سوم کاهش تعهدات برجامی کشورمان از روز جمعه خبر داد،‌یادآور شد:‌ اقدام های ایران در چارچوب مقررات آژانس خواهد بود البته مهلت ۶۰ روزه دیگری پیش روی اروپاست، هر زمان به تعهدات خود برگردند ما هم به تعهدات برجامی بر می گردیم.

رئیس جمهوری همچنین روز گذشته در جلسه هیات دولت نیز روند مذاکرات میان ایران با طرف های برجام را رو به جلو خواند و تصریح کرد: به رغم حل بخش مهمی از اختلافات در مذاکرات با اروپا، هنوز به نقطه توافق نهایی نرسیده ایم، در همین چارچوب ایران گام سوم کاهش تعهدات برجامی خود را برخواهد داشت و جزئیات این گام سوم را طی امروز و فردا اعلام و بر مبنای آن عمل خواهد کرد. بخ گفته وی ظاهر این گام سوم، خیلی تکان‌دهنده نیست ولی باطن آن فوق‌العاده مهم است.

این سخنان در فضای رسانه ای کشور بازتاب گسترده ای داشته است. به طوری که رسانه های اصلاح طلب ضمن حمایت از این اقدام،‌ به گمانه زنی هایی در خصوص نتایج و واکنش های احتمالی طرف های مقابل برجام پرداختند و پیش بینی کردند که احتمال دارد توافقاتی جهت کاهش تنش ها صورت گیرد یا اروپایی‌ها وارد فاز مکانسیم ماشه و بردن پرونده ایران به شورای امنیت شوند.(ابتکار)

در مقابل رسانه های اصولگرا با متهم کردن دولت به “انفعال”‌ این گام ها را “کاهش میلی‌متری و نمادین” ‌ارزیابی کردند(کیهان) و نوشتند:‌ دیگر نباید به گام‌های خوش باطن دلبسته باشیم و شیوه مقابله ما با غرب باید تغییر کلی پیدا کند.(جوان)

شایان ذکر است امروز رسانه ها ی هر دو طیف سیاسی به طرح محور مشترکی با جهتگیری مشابه مبنی بر “اهداف آمریکا و اروپا در قبال ایران” پرداختند.

رسانه های اصلاح طلب

این رسانه ها علاوه بر موارد مذکور در پیگیری اعلام خبر برداشتن گام سوم کاهش تعهدات برجامی “عدم استقلال و بی عملی اروپا”‌ را نیز مورد امعان نظر قرار داده و در خصوص محتوای گام سوم نیز گمانه زنی هایی کردند.

حمایت از تصمیم دولت در برداشتن گام سوم

در بخشی از یادداشتی که روزنامه اعتماد منتشر کرده می خوانیم:‌ دولت در آستانه برداشتن گام سوم با توجه به تصمیماتی که در گام اول و دوم اتخاذ شده است، بنا دارد با جدیت نسبت به اجرایی کردن گام سوم نیز اقدام کند. بنابراین انتظار است که گام سوم هر چه سریع‌تر و با اقتدار کامل برداشته شود. چراکه عملا به این نتیجه رسیده‌ایم که به هیچ عنوان نمی‌توان بر اساس اما و اگرها و وعده‌های کلامی اروپایی‌ها حسابی باز کرد؛ البته مادامی که شاهد اقدام عملی نباشیم. بنابراین لازم است همزمان با حضور فعال دیپلمات‌های ایرانی در کشورهای عضو و غیرعضو برجام و رایزنی و به‌ کارگیری دیپلماسی فعال، سیاست‌های خود را در راستای کاهش تعهدات برجامی عملیاتی کنیم. اقدامی که احتمالا ظرف یکی، دو روز آینده به خود رنگ واقعیت می‌گیرد.

به نوشته روزنامه ایران «گام سوم را برمی‌داریم»؛ این گزاره مشترک تمام موضعگیری‌هایی بود که روز گذشته از سوی مقام‌های عالی‌رتبه ایران در مواجهه با تحولات جاری پیرامون اجرای برجام مطرح شد.

به گزارش روزنامه شرق نیز گام سوم کاهش تعهدات برجام فضای سیاسی را تحت‌الشعاع قرار داد. نمایندگان مجلس (از حمیدرضا حاجی بابایی و علی مطهری گرفته تا بهروز نعمتی، اسدالله عباسی، علاء‌الدین بروجردی) هم در این زمینه اظهارنظرهایی کردند که به نظر می‌آمد با موضع دولت همسو بود.

به گزارش روزنامه مردمسالاری مصطفی کواکبیان، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی گفت: زمانی به اجرای گام سوم کاهش تعهدات برجامی باقی نمانده و کشورهای اروپایی فرصت چندانی ندارند. ما به تمام تعهداتمان عمل کردیم اما آن‌ها فقط شعار داده‌اند. لذا ما نباید چندان به وعده‌های اروپایی‌ها خوش‌بین باشیم. البته شنیدیم وزیر دارایی فرانسه به آمریکا رفته تا با وزیر خزانه داری آمریکا دیدار کند تا درخصوص بسته پیشنهادی مکرون صحبت‌ها و هماهنگی‌هایی انجام دهد که بعید می‌دانم به نتیجه برسد. ما علاقه داریم برجام حفظ شود، اما از قلب مناطق تهران می‌گویم اگر طرف‌های برجامی به تعهداتشان عمل نکنند گام سوم را محکم‌تر برخواهیم داشت.

تارنمای خبرآنلاین در گزارش خود از سخنان رئیس جمهوری درخصوص گام سوم برجامی نوشت:‌ روحانی با زیرکی تمام عیاری عمل کرد و پیام محکم خود را به دشمنان داخلی و خارجی ، واضح رساند. رئیس جمهور در اعلام اجرای گام دوم برجام روز یکشنبه ۱۶ تیرماه سال جاری پس از جلسه هیات دولت، مسولیت اعلام اجرای گام دوم تعهدات برجامی را به سه نماینده از دولت، وزارت خارجه و سازمان انرژی اتمی محول کرد. اما اعلام گام سوم فرق بسیار داشت. روحانی در یک قاب کنار سران دو قوه دیگر مهمترین و تاریخی ترین تصمیم ایران در پرونده هسته ای کشور را اعلام کرد. مهمترین تصمیم ممکن در بحرانی ترین وضعیت تنش ایران و آمریکا. پیام محکم روحانی در این ساعت شب و این لحظه و در کنار روسای قوای دیگر این خبر را اعلام کند، بسیار نکته ها در آن نهفته بود… این پیام واضحی بود که با زیرکی خاص روحانی به داخلی ها و خارجی ها، شبانه مخابره شد. برای کسانی که هروز در تیترهای خود، دولت و تیم سیاست خارجی او را ناکارآمد می خوانند. همان کسانی که هیچگاه دستاوردهای برجام را ندیدند و وقتی که این توافق از دست رفت بر مزار آن گریستند. همان هایی که روزی هم نوا با اسرائیل و آمریکا قبر مزار را می کندند.

تارنمای نامه نیوز در این براه به گفتگو با حسین الله کرم، تحلیلگر مسائل سیاسی پرداخت و به نقل از وی نوشت: گذشته اروپا نشان می دهد این توافق نتیجه بخش نخواهد بود چون اروپایی ها حاضر نشدند حتی ۴ میلیون یورو برای اینستکس قرار دهند بنابراین این توافق ۱۵ میلیارد دلاری نه تنها عملی نمی شود بلکه فقط از ایران زمان می گیرد.

وی افزود:‌ معتقدم عمل به موضع خرید و فروش امن نفت برای همه کشورها از خلیج فارس به شرط وجود این امکان برای ایران و همچنین اجرای واقعی و تأثیرگذار کاهش تعهدات برجامی با غنی سازی ۲۰ درصد می تواند اروپا و آمریکا را سرعقل بیاورد و آنها به طور واقعی پای اجرای توافق با ایران خواهند آمد.

سید حسین نقوی حسینی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در گفتگو با ایسنا اظهار کرد: تاکنون غربی‌ها اقدام عملی برای انجام تعهداتشان در برجام انجام نداده‌اند؛ زمانی هم تا ۱۵ شهریورماه یعنی مهلت ایران به اروپایی‌ها باقی نمانده؛ لذا قطعا ایران گام سوم را محکم بر خواهد داشت.

وی توضیح داد: ما اعلام کردیم اگر اروپایی‌ها اقدام عملی برای انجام تعهداتشان انجام دهند ایران آمادگی بازگشت به زمان قبل از کاهش تعهدات را دارد. البته باید اقدام عملی صورت گیرد که معنای آن ایجاد شرایط لازم برای فروش نفت و تضمین برگشت پول است.

نتایج احتمالی اقدام ایران

روزنامه ایران می نویسد:‌ با وجودی که به نظر می‌رسد متوقف شدن بخش دیگری از اجرای تعهدات برجامی ایران قطعی به نظر می‌رسد اما چنانچه مذاکرات جاری ایران و فرانسه به تحقق منافع اقتصادی تهران بینجامد، جمهوری اسلامی وعده داده به نقطه اول اجرای تعهدات خود در چارچوب برجام بازگردد. دور از انتظار نیست که حضور سران کشورها در مجمع سالانه سازمان ملل متحد و رایزنی‌های نزدیکی که رئیس جمهوری فرانسه در نظر دارد با همتای امریکایی خود از سر بگذراند به گشوده شدن روزنه‌هایی برای عملی شدن راهکار فرانسوی جهت حفظ برجام بینجامد.

روزنامه ابتکار در تیتر یک خود به واکنش‌های احتمالی طرف‌های اروپایی نسبت به گام سوم هسته‌ای ایران پرداخته و نوشت:‌ هرچند ایران اعلام کرده که مذاکراتش طی روزها و هفته‌های اخیر گام‌هایی رو به جلو بوده است، اما طی دیروز و تا لحظه تنظیم این گزارش هنوز واکنشی از سوی اروپا مبنی بر ورود ایران به گام سوم هسته‌ای مطرح نشده است. علاوه بر این جزئیات این گام نیز همچنان برای رسانه‌ها نامشخص است. به همین دلیل کارشناسان دو دسته تحلیل را درخصوص فرآیندهای آتی و پیش رو مد نظر دارند. نخست اینکه با توجه به سفر وزیر دارایی فرانسه به واشنگتن و خبری که دو روز قبل وزیر خارجه فنلاند درخصوص تضمین فروش روزانه ۷۰۰ هزار بشکه نفت از سوی ایران مطرح کرد، احتمال دارد طی روزهای آینده توافقات جهت کاهش تنش‌ها صورت گرفته و چشم‌انداز دیپلماسی برای حفظ و تداوم برجام دورنمای مثبتی را ارائه دهد.

از سوی دیگر ممکن است با کارشکنی مجدد آمریکا و ورود ایران به گام سوم، اروپایی‌ها وارد فاز مکانسیم ماشه و بردن پرونده ایران به شورای امنیت شوند. امری که می‌تواند ضمن پیچیده‌تر کردن معادلات پیش رو، احتمالاً مقدمات فروپاشی نهایی برجام را فراهم کند.

روزنامه همدلی در یادداشتی می نویسد:‌ محققا قرار گرفتن ایران در مسیر گام سوم یا همان پروژه غنی کردن ۲۰درصدی اورانیوم به معنای به شماره افتادن نفس‌های برجام و در نتیجه مرگ آن خواهد بود. حال و از آنجایی که عزم تهران به جهت انفعال در اراده اروپا برای بازگشت به تعهدات برجامی در اجرایی‌سازی گام سوم جدی است، پرسش آن است که آیا نیازی به اجرای گام سوم یا همان مرگ برجام است؟

به نظر می‌رسد با توجه به هم‌افزایی پیدا و پنهان اروپا و واشنگتن در مواجهه با تهران و مشخصا برجام، هیچ نیازی به قرار گرفتن در مسیر گام سوم نیست. به واقع قرار گرفتن تهران در مسیر گام سوم به معنای مرگ برجام خواهد بود که با توجه به نگرش ایجابی و مثبت تهران به آن در حکم نقض غرض خواهد بود. فراموش نکنیم که همین برجام بود که موجب خروج ایران از زیر فصل هفتم منشور ملل متحد شد و سایه جنگ و نظامی‌گری را از سر ایران دور کرد. بنابر این و تحت شرایط وجوب حفظ برجام تلاش برای حفظ برجام از سوی تهران حتی با نگاه حیثیتی نه تنها یک تصمیم و کنش عقلایی است بلکه ماندن در آن با همه رفتارهای سینوسی و انفعال اروپا بر خروجش اولویت و رجحان دارد.

همچنین آفتاب یزد در این باره متذکر شد:‌ گام سوم می‌تواند خطراتی برای ایران داشته باشد، اگر ما می‌خواهیم میزان غنی سازی اورانیوم را آنگونه که حسن روحانی می‌گوید تا هر کجا که دلمان می‌خواهد بالا ببریم ممکن است نتیجه ای جز فاصله گرفتن ایران از اروپا و متقابلا نزدیک شدن اروپا به آمریکا نداشته باشد.

نگارنده اطمینان می دهد که ایران در گام سوم نیز به دور و بر افزایش۲۰ درصد نخواهد رفت. دولت روحانی خود نیز می‌داند که اگر به صورت فورانی بخواهد به سمت غنی سازی ۲۰ درصد برود ، شاید به مصلحت نباشد به نظر می‌رسد که همچنان ما باید منتظر باشیم و البته واکنش‌های کشورها بعداز گام سوم را درنظر بگیریم .

عبدالرضا فرجی راد، تحلیلگر مسائل اروپا در گفتگو با فرارو نظر متفاوتی دارد و درپاسخ به این پرسش که  اگر این فاز یعنی فاز سوم که در آن احتمالا غنی سازی بیشتر می‌شود از سوی ایران شروع شود آیا مذاکرات به هم می‌خورد؟ می گوید:‌ خیر. مذاکرات فرانسه و آمریکا می‌تواند ادامه یابد و هر وقت به نتیجه رسیدند ایران به جای اول بر می‌گردد؛ یعنی فاز سوم می‌تواند ملغی شود. پس اگر مذاکرات تا پنجشبه هم به نتیجه نرسید بدین معنی نیست که با شروع فاز سوم توسط ایران دیگر مذاکره‌ای در کار نخواهد بود. بازهم می‌توان به قبل از این توافق بازگشت.

عدم استقلال و بی عملی اروپا

به نوشته اعتماد برداشته‌شدن گام‌های بیشتر از سوی ایران به معنای «تکرار تجدیدی‌های اروپا» در آزمون برجام است. ایران چه در روزهای خروج امریکا از برجام و اتخاذ سیاست صبر راهبردی و چه در ۱۲۰ روز گذشته و انتخاب مسیر استفاده از حق خود در برجام برای کاهش از تعهدات در برابر کاهش تعهدات طرف مقابل، میز مذاکره را ترک نکرده است. تهران در این بازه زمانی گزینه‌های بسیاری را پیشنهاد کرده و پیشنهادهای بسیاری را هم مورد بررسی و جرح و تعدیل قرار داده با این‌همه به نظر می‌رسد که جان برجام به تبدیل شعار سیاسی اروپا به رفتار عملی وابسته است و این به معنای همان نیاز به سرمایه‌گذاری و هزینه‌