تفتیش عقاید سید کمال الحیدری

سرویس سیاسی انصاف نیوز: آیت الله سیدکمال الحیدری، هدف جدید جامعه مدرسین حوزه علمیه‌ی قم است. ماجرا ابتدا با بیانیه‌ی آیت الله اراکی علیه آیت الله حیدری آغاز شد و در فاز بعدی به بیانیه‌ی رسمی جامعه مدرسین رسید که روز گذشته با امضای آیت الله محمد یزدی منتشر شد. بیانیه‌ای شدیدالحن که به شایعات منتشر شده بعد از نشر بیانیه‌ی اول دامن زد. شایعاتی مبنی بر پایین کشیده شدن تابلوی دفتر آیت الله حیدری و انتقال تحت‎الحفظ او به تهران. البته این شایعات بعدا بنوعی توسط کانال تلگرامی آقای حیدری تکذیب شدند.

حجت الاسلام والمسلمین فاضل میبدی در گفت‌وگو با انصاف نیوز بیانیه‌ی اخیر را یادآور تفتیش عقاید در قرون وسطا می‌داند و می‌گوید که مواجهه با افکار نباید از طرق ستیزه‌جویانه باشد و «جامعه مدرسین حق ندارد بگوید که تو اینجور فکر کن یا اینجور فکر نکن. نسخه‌پیچی برای فکر و اندیشه در شان هیچکس، ازجمله جامعه مدرسین نیست.»

پس از انتشار بیانیه‌ی آیت الله اراکی، یاسر میردامادی در رشته‌توییتی نوشته بود: «از منابع آگاه خبر رسیده که تابلوی دفتر آیت‌الله سیّد کمال حیدری در قم را پایین آورده‌اند. این کار گویا خودجوش انجام نشده و با هماهنگی برخی نهادهای امنیتی صورت گرفته. گفته می‌شود که دوربین‌های مداربسته‌ی دفتر را پیش از برداشتن تابلوها از کار انداخته بوده‌اند. این می‌تواند قدم نمادین اول در سلب مرجعیّت دینی از حیدری باشد. در نمونه‌ای مشابه، پیشتر آیت‌الله محمد یزدی تهدید کرده بود که اگر آیت‌الله علوی بروجردی ادعای مرجعیت کند، یزدی شخصاً تابلوی دفتر او را پایین خواهد آورد. حیدری که اخیراً در تهران تحت عمل جراحی بوده در تهران مانده و به قم بازنگشته.  همین امر به شایعاتی دامن زده که او را تحت‌الحفظ به تهران برده‌اند. گرچه این امر گویا درست به نظر نمی‌رسد اما شایعات دیگری هم در جریان است که به حیدری دیگر اجازه‌ی برپایی کرسی تدریس در قم داده نخواهد شد.
پی‌نوشت: حدود یک هفته قبل آیت‌الله محسن اراکی در بیانیه‌ای دست به چیزی نزدیک به تکفیر آیت‌الله سید کمال حیدری زده بود. حیدری انتقاد کرده بود از این‌که فقیهان شیعه تکفیری هستند.»

او پس از انتشار بیانیه‌ی آقای اراکی هم نوشته بود: «آیت‌الله محسن اراکی در بیانیه‌ای دست به تکفیر آیت‌الله سید کمال حیدری زده. حیدری گفته بود فقیهان شیعه تکفیری هستند. طنز ماجرا این‌جا است که فقیهی در اعتراض به تکفیری خواندن فقیهان شیعه از سوی فقیهی دیگر او را تکفیر کرده تا ثابت کند فقه شیعه تکفیری نیست!
برخی دوستان تذکر دادند که این بیانیه «تضلیل» (گمراه‌خوانی) است و نه «تکفیر» (ازدین‌خارج‌خوانی). حدود دو سال قبل نوشته‌ام  که تفاوت «تضليل» و «تکفیر» در تاریخ فقه شیعه گاهی از تشخيص راه رفتن مورچه‌ای در شب دیجور بر سنگی سیاه سخت‌تر است.
اراکی در بیانیه‌ی تکفیری خود تعبیر «دجال»را در مورد حیدری به کار برده (در اصل عربی بیانیه و نه در ترجمه‌ی فارسی). این از تکفیر هم بالاتر است. فهم من از رابطه‌ی پیچیده‌ی «تضلیل» و «تکفیر» در تاریخ فقه شیعه این است: تضلیل همان تکفیر است و لکن به شکل «خودش را بیاور اسم‌اش را نیاور».»

همچنین محسن حسام مظاهری نیز به هردو بیانیه در توییتر خود واکنش نشان داد، او درمورد بیانیه‌ی نخست می‌نویسد: «بیانیه‌ای توسط آقای محسن اراکی علیه آقای سیدکمال حیدری منتشر شده که از نظر تندی ادبیاتش کم سابقه است. وی با استفاده از تعابیری چون بدعت‌گذار، کذاب، طاغی، فاسق، دجال، عامل وهابیت و صهیونیسم و غرب در توصیف حیدری وی را تکفیر کرده و شیعیان را علیه وی تحریک کرده است. این نخستین بار نیست که حیدری به سبب مواضع و آرای متفاوتش مورد هجمه قرار می‌گیرد. پیشتر دو مرجع شاخص سنتی (وحید خراسانی و صافی گلپایگانی) نظرات وی را رد کرده و چند نفر از اساتید نوعا سنتگرای حوزه قم ازجمله یثربی، میلانی و علوی بروجردی نیز بیانیه مشترکی علیه وی منتشر ساخته بودند. ولی حتی آن بیانیه نیز تعابیر تند متن اراکی را نداشت. همچنین حتی موضعگیری‌های سیاسی و تبلیغاتی اراکی علیه آقای سیدصادق شیرازی در سال‌های اخیر نیز به این تندی نبودند. بیانیه اراکی بار دیگر نشان داد نارواداری در حوزه نه تنها اختصاص به بدنه سنتی ندارد بلکه از جانب بدنه سیاسی می‌تواند شدیدتر هم باشد و کسانی که مانند حیدری در پی درانداختن طرحی نو در فقه و فقاهت اند چه مسیر دشواری پیش رو دارند. تکفیر، تفسیق، تحریم و طرد اجتماعی اصلی‌ترین ابزارهای روحانیت سنتی برای مقابله با مخالفانش بوده است. روحانیت سیاسی به این فهرست تبعید، زندان، حصر و خلع لباس را نیز افزوده است. گزینش و کیفیت استفاده ازین ابزارها بستگی به مصداق “مخالف” و جایگاه و مناسباتش در ساختار قدرت رسمی دارد.»

او همچنین درباره‌ی بیانیه‌ی مجمع نیز می‌نویسد: «فاز جدید پروژه‌ی طرد حیدری از حوزه: ورود جامعه مدرسین ساعاتی پیش جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هم به موضوع برخورد با آقای سیدکمال حیدری ورود کرد و با صدور بیانیه‌ای شدیداللحن به امضای محمد یزدی نشان داد قرار نیست از تجربیات قبلی شکست‌خورده خود عبرت بگیرد. در این بیانیه تلویحا از حیدری به عنوان «گمراهی فرومایه»، «پیرو شیطان»، «فتنه‌گر» و «دارای آرای باطل» یاد شده است که ادبیات بیانیه چند روز اخیر محسن اراکی را تداعی می‌کند. این بیانیه نشان می‌دهد اراده‌ی برخورد با حیدری و محدودسازی او (که نمونه‌هایش را در تاریخ چهار دهه اخیر حوزه فراوان سراغ داریم) جدی است و احتمالاً باید منتظر برخوردهای شدیدتر هم بود. فارغ از اینکه چه موضعی درقبال حیدری و آرا و نظراش داشته باشیم، بیانیه‌ی امروز جامعه مدرسین در تاریخ فعالیت‌های این نهاد حوزوی به عنوان یک شکست و در تاریخ حوزه‌ی شیعه به عنوان سند نارواداری ثبت خواهد شد.
همه حرف بیانیه از آیه‌ای که در آغازش آورده شده هویداست: «وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ الَّذی آتَیْناهُ آیاتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها فَأَتْبَعَهُ الشَّیْطانُ فَکانَ مِنَ الْغاوینَ» (اعراف: ۱۷۵)»

میبدی: جامعه مدرسین حق ندارد بگوید که چگونه فکر کن

حجت الاسلام والمسلمین فاضل میبدی در مورد بیانیه‌ی اخیر مجمع مدرسین درمورد آیت الله حیدری به انصاف نیوز گفت: من بیانیه را خواندم و باید بگویم که بیانیه‌ی خوبی نبود؛ سرکوب فکر یادآور داستان تفتیش عقاید در قرون وسطاست؛ من هم شخصا برخی آراء آقای حیدری را قبول ندارم، ولی یک انسان اگر فکر و حرفی را قبول ندارد باید پاسخی فکری و منطقی به آن دهد. این نوع برخوردها بنظر من هیج ثواب نیست و ما در اسلام هم داریم که «اگر می‌خواهی با رقیبت هم مجادله کنی، به نحو احسن مجادله کن». این الفاظی که هیچ بویی از اخلاق و حکمت و نحوه‌ی برخورد عقلانی در آنها نیست دور از شان اسلام است.

من این بیانیه را شخصا نمی‌پسندم و بر ین باورم که اگر جامعه مدرسین افکار ایشان را قبول نداشت می‌توانست با ایشان وارد مجادله‌ی علمی شوذ. کسانی کمیته‌ی علمی تشکیل دهند و بگویند این بخش از حرف‌های ایشان به این دلایل اشتباه است. امروز ممکن است ده‌ها حرف در تاریخ و جامعه‌ی ما گفته شود که با مبانی‌مان جور نباشد، ولی اگر بخواهید اندیشه‌ی غلطی را به شیوه‌ای غلط پاسخ دهید خودش می‌شود دوغلط. ما اگر به مسئله‌ی اشتباه پاسخی منطغی دهیم، تعداد غلط‌ها به صفر می‌رسد. نه اینکه دوباره بر روی یک شتباه، اشتباهی مضاعف انجام دهیم.

درثانی؛ جامعه مدرسین حق ندارد بگوید که تو اینجور فکر کن یا اینجور فکر نکن. نسخه‌پیچی برای فکر و اندیشه در شان هیچکس، ازحمله جامعه مدرسین نیست. بله! جامعه مدرسین می‌تواند کمیته فرهنگی داشته باشد که آن کمیته جوابی منطقی دهد؛ داوری در جامعه فکری با عقل است، نه با زور و تحکم و…

او در مورد تاثیر این قبیل برخوردها و بیانیه‌ها بر اصل رواداری در حوزه‌ی قم و فقه شیعی نیز گفت: در حوزه‌ی قم ممکن است برخی موافق یا مخالف باشند؛ اما آن رواداری و تسامح و تساهلی که ما در اسلام سراغ داریم با این مسائل همخوان نیست. به امام صادق (ع) نگاه کنید! کسی مانند «ابن‌ ابی‌العوجاء» هست، ملحد است. در مسیر می‌نشیند و حرف‌هایی الحادی هم می‌زند؛ اما امام صادق هرگز برخورد اینچنینی با او نکرد؛ می‌نشست کنارش و بحث می‌کرد و منطق و دلیل می‌آورد. زمانیکه یکی از شاگردان امام صادق با ابن ابی‌العوجاء برخورد اشتباهی کرد، او به آن شاگرد گفت: «تو مگر شاگرد امام صادق نیستی؟» فرد پاسخ داد «چرا» گفت: «برو و از او بیاموز که چگونه با فکر مخالف برخورد کنی».

مثلا در تاریخ داریم که مرد غیر مسلمانی مرد و مرحوم سید رضی فکرش را هم قبول نداشت ولی در تشییع او شرکت کرد و گفت ایشان فکرش، فکر آزادی بوده و من هم گوش می‌دادم و قبول هم نداشتم؛ احترام به فکرش می‌گذاشت؛ در عرصه‌ی رواداری به فکر احترام می‌گذارند، و بنظر من اسلام هم ما را به همین رویه دعوت کرده است. برخورد و ستیز با یک نظر و فکری خودش ستیزآفرین می‌شود. آن نظر بیشتر ترویج می‌شود. همین الان در سایت‌های مختلف حرف‌‌های آقای کمال حیدری در حال انتشار است. جامعه‌ی  امروز ما هم نگاهش به دهان جامعه مدرسین نیست که ببیند چه می‌گویند، برخی از آنها اشتباهات دیگری هم در برخورد با مرحوم آیت الله صانعی داشتند که بسیار غلط بود، یا در برخورد با آیت الله شریعتمداری که بسیار اشتباه بود، اما نسخه‌پیچی‌های اینچنینی برای جامعه‌ی فکر و فرهنگ بنظر من دارویی مسموم کننده است.

او در پاسخ به اینکه تحلیلیش ار بیانیه‌ی آیت الله اراکی چیست، گفت: آقای اراکی اصلا چندان در حوزه مطرح نیست و کسی هم ایشان را خیلی نمی‌شناسد، شما هم ایشان را خیلی مطرح نکنید، ایشان آدمی عادی است که گاها مواضعی تند می‌گیرد، اصلا چندان قابل ذکر نیست؛ ولی جامعه مدرسین در حوزه، هویتی حقوقی دارد و ش