فرخ نگهدار: ما ضد مذهب نبودیم

/ بررسی مناظرات دهه 60 /

 امیرحسین جعفری: رویش جوانه‌های آزادی در ایران از همان زمستان 57 آغاز شد. هنگامی‌که گروه‌های سیاسی مختلف پس از سال‌ها اختناق رژیم سابق توانسته بودند صدای خود را به رساترین شكل ممكن در هركجا به گوش جهان برسانند و اكثر گروه‌هایی كه حرفی برای زدن داشتند، در راستای اثبات درستی منش خود در یك عمل كوتاه‌مدتِ تاریخی تا سال60 كه با اغتشاش‌های گروه مجاهدین و دیگر گروه‌های مسلح، فضای سیاسی كشور تغییر كرد؛ در مناظره‌ها و سخنرانی و میزگردهای مختلف و جلسات پرسش‌وپاسخ در صحنه‌ی عملی و علنی سیاست آن دوران شركت كردند. دانشگاه تهران به‌علت شور انقلابی حاكم بر آن و پیشینه سیاسی‌اش از جمله 16 آذر و… محلی برای مباحثات خیابانی و ارائه‌ی كتب گروه‌های مختلف شده بود كه به تبع زمان درگیری‌های زیادی نیز در این میان برای به كرسی نشاندن عقاید از طرف بیشتر گروه‌ها رخ می‌داد و التهاب انقلابی را شعله‌ورتر می‌کرد؛ از جمله اشخاص حمله کننده به میتینگ‌ها، دفاتر مطبوعات و گروه‌های مختلف یكی از كارگران روزمزد دانشگاه تهران به نام زهرا یعقوبی ملقب به «زهرا خانوم» بود كه به همراه حدود 300 نفر از افراد همفكر خودش به تندروی‌ دست می‌زد. بحث‌های خیابانی گروه‌های چپ با هواداران حزب جمهوری اسلامی و دیگر گروه‌های اسلامگرا باعث شده بود این آتش هر روز بیشتر از قبل زبانه بكشد و نظرات گسترده برای اداره كشور و به پیش‌بردن انقلاب از نگاه‌های مختلف ادبیاتی را خلق كرده بود كه تشخیص را برای بسیاری سخت‌تر می‌کرد. بحث‌هایی درباره نظرات احزاب درباره آزادی، مالكیت، دیالكتیك و مبانی نظری دیگر كه بدون هیچ‌گونه سانسور از سوی افراد مطرح شد و به روشنگری بیشتر روش برخورد گروه‌ها برای مردم كمك كرد. دوسال پس از پایان این مناظرات آزاد بود كه شركتکنندگانش سرنوشت‌های متفاوتی پیدا كردند و برخی ناچار به فرار یا عده‌ای روانه زندان شدند. آیت‌الله سیدمحمد بهشتی در انفجار حزب جمهوری شهید شد و كیانوری و طبری به اتهام جاسوسی روانه ی زندان شدند. در این میان فقط آیت‌الله مصباح و دکتر سروش بودند كه این فرصت را یافتند که تا سال‌ها پس از آن تفكرات خود را ترویج دهند. این بحث‌های آزاد راهگشای دریچه‌ای به سوی كم‌رنگکردن فضای پر تنشی بود كه خیابان‌های تهران را هر روز بیشتر با صدای گلوله، درگیری و تشنج همراه میکرد اما می‌شد با ادامه‌داركردن همین منش و گفت‌وگوها از بسیاری مشکلات آینده جلوگیری كرد.

فرخ نگهدار رهبر سابق سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت) یکی از شخصیت‌هایی است که در مناظرات دهه60 شرکت داشت. او در تمام این‌سال‌ها به عنوان یک منتقد کوشیده است که مواضع منطقی و واقع‌بینانه نسبت به مسائل مرتبط با ایران داشته باشد؛ به‌نحوی که چنین مواضعی رسانه‌های داخلی ایران -با هر نگرشی- را مجاب کرد که در قالب گفت‌وگوهای متعدد نظرات او را خاصه در حوزه تاریخ انقلاب جویا شوند تا حدی که گفته می‌شود نادرطالب‌زاده یکی از سینماگران ایرانی که در حوزه تاریخ و سیاست‌ هم فعالیت می‌کند، برای رسانه ملی با او گفت‌وگویی انجام داده است و گویا به مرحله ی پخش نرسیده یا چندی پیش سایت خبری-تحلیلی انصاف‌نیوز هم با او در زمینه مناسبات ایران و امریکا به گفت‌وگو نشست و در این مسیر پیشگام شد.

مصاحبه حاضر -درباره‌ی مناظره‌های موسوم به بحث آزاد در دهه 60- در اردیبهشت ماه سال 99 انجام شد. اما به دلیل محدودیت‌هایی که در انتشار آن برای نشریه‌ی اولیه وجود داشت به تعویق افتاد و این مصاحبه برای انتشار در اختیار انصاف نیوز قرار گرفت که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید:

آقای نگهدار برای شروع بفرمایید، روند شكل گیری مناظره‌ها و نقطه آغاز آن به كجا باز می‌گردد.

اگر بخواهیم دقیق‌تر به تاریخچه مناظرات بعد از انقلاب نگاه كنیم، باید برگردیم به اواخر سال 58، زمانیکه درگیری‌های تركمن صحرا به وجود آمده بود و چهارنفر از فداییان خلق كه عضو ستاد خلق تركمن بودند به دستور آقای خلخالی اعدام شدند. حكومت پاسخ داد كه علت و بانی مرگ آنها مشخص نیست و شاید به دلیل اختلافات داخلی بوده است.

به همین دلیل ما پیشنهاد كردیم تا مناظره‌هایی در این زمینه برگزار شود و آقای بنی‌صدر به‌عنوان رئیس‌جمهور آن زمان استقبال كرد. مناظرات با حضور آقای محسن رضایی و سرلشگر فلاحی، رئیس ستاد ارتش و سه نماینده از سازمان فداییان خلق به مدت چهار ساعت انجام شد كه بسیار هم مورد توجه قرار گرفت. پس از آن هم سازمان فداییان تلاش می‌کرد تا گفت‌وگوهایی میان حكومت و گروه‌های شركت  کننده در انقلاب، كه به حاشیه رانده شده بودند، به‌وجود بیاید و فضای سیاسی حالت صلح‌آمیز به خود بگیرد.

در دوره بعد و حدود یك‌سال پس از مناظرهای سال58 فضای كشور میان روحانیون و رئیس‌جمهور، كه مجاهدین نیز از او حمایت می‌کردند، به‌شدت به‌سمت تنش رفت. ما در روش برخوردمان با شرایط و اعلام مواضعی كه در نشریه كار منعكس شده است از همه نیروها، به‌ویژه از مجاهدین دعوت كردیم كه به سمت افزایش تنش نروند و به سمت گفت‌وگو حركت كنند. بر اساس این موضع‌گیری‌ها و نیز نیازهای وضعیت سیاسی بود كه اشتیاقی برای انجام این مناظره‌ها در جناح های حکومت و مشخصا از سوی روحانیون حاکم ایجاد شد.

آقای بهشتی