سیدحسن خمینی: حقارت باعث تکبر است

دعوت مومن به مهمانی را بپذیرید و مشکلاتش را حل کنید

سیدحسن خمینی بیان کرد: کسی که تکبّر می ورزد ـ تا جایی که خود را به آن پایه از اهمیت می پندارد که از پذیرش دعوت برادرش سر می زند ـ به فرموده امام صادق حقیر است. «هیچ کس تکبّر نکرد مگر به سبب آن که احساس حقارت [در درون خویش] دارد.» و به گفته امیرالمؤمنین : «هر متکبّری حقیر و پست است.»

به گزارش شفقنا، حجت الاسلام سیدحسن خمینی در نوشتاری به موضوع «حق اجابت دعوت، تکبّر ناشی از حقارت است» پردخت و آورد: از زمره حقوق مسلمان بر برادرانش آن است که دعوت او را اجابت کرده و به آن پاسخ مثبت دهند. در این باره روایات بسیاری وارد شده است. [۱] از جمله آن که از پیامبر اسلام روایت شده است که: «به حاضران و غایبان امت خود سفارش می کنم که دعوت مسلمانان را، گرچه از فاصله پنج میل، بپذیرند؛ زیرا این کار جزو دین است.» [۲] و همچنین: «از ادب به دور است … که مردی به میهمانی دعوت شود و نپذیرد یا بپذیرد و از غذای آن نخورد.» [۳] «اگر مؤمنی مرا به خوردن پاچه گوسفندی دعوت کند، می پذیرم؛ که این کار جزو دین است.» [۴] هم چنان که از امام صادق روایت کرده اند که: «یکی از حقوق واجب مؤمن بر مؤمن، این است که دعوت او را بپذیرد.» [۵]

البته در اینجا لازم است توجه کنیم که دعوت انسان های فاسق، نه تنها لازم نیست مورد اجابت واقع شود، بلکه در روایات از آن ها نهی شده است. چنانکه حضرت محمد می‌فرمایند: «خداوند از این که من از غذای کافران و منافقان استفاده کنم، ابا دارد.»[۶] و هم ایشان به ابوذر سفارش کرده اند که از غذای مردمان فاسق تناول نکند. [۷]

در این باره می توان گفت اجابت دعوت مؤمن باعث رفت و آمد میان برادران دینی می شود و محبت را در میان آن ها زیاد می کند و به همین سبب نیز انسان باید از مراوده با کسانی که آدمی را از راه راست منحرف می کنند، چشم پوشی کرده و آن را به حداقل تقلیل دهد.

در روزهای گذشته درباره میزان اهمیت دوست و رفیق در تربیت سخن گفتیم و اینک تنها به این گفته امام علی بسنده می کنیم که: «بر اثر معاشرت با نابخردان، اخلاق فاسد می شود و بر اثر همدمی با خردمندان، اخلاق به درستی می گراید. مردمان گونه گونند و هر کس بر گونه (ساختار) خود عمل می کند. مردم با هم دوستی می کنند؛ پس هر کس دوستیِ او برای غیر خدا باشد، آن دوستی به دشمنی می انجامد و این سخن خدای تعالی است که: دوستان در آن روز با هم دشمنند، مگر گروه پرهیزگاران.» [۸]

نکته: این که کسی از شما دعوت می کند که به منزل او بروید و بر سفره او بنشینید می تواند ناشی از علل متعددی باشد. گاه دعوت کننده قصد آن دارد که به شما احترام بگذارد و گاه می خواهد از مجالست شما بهره مند شود و گاهی نیز می خواهد در آن جلسه، مشکلات خویش را برای شما مطرح کند و از مشورت شما استفاده کند و یا از کمک شما برخوردار شود. و گاهی هم درصدد آن است که با این مهمانی، در میان خانواده و آشنایانش منزلتی پیدا کند.

در همه این موارد ـ و موارد دیگری که می توان برشمرد ـ دعوت کننده به نوعی به شما احتیاج دارد و حضور شما برای او مغتنم و پر فایده است. و ردّ دعوت او، دوری جستن از «برآورده ساختن حاجت برادر دینی» است، امری که بسیار در اخلاق اسلامی نکوهیده و زشت دانسته شده است تا آن جا که از امام کاظم حدیثی نقل شده است که «کسی که توانایی برآوردن حاجات برادرانش را داشته باشد و این کار را انجام ندهد، از ولایت خدا خارج شده است.» [۹] ضمن این که ردّ دعوت ـ در صورتی که دعوت کننده مؤمن باشد و مراوده با او ضرری برای ایمان شما نداشته باشد ـ در بسیاری از اوقات بی احترامی به دعوت کننده است و چه بسا نوعی تکبّر و خود بزرگ بینی به حساب آید. به این معنی که «دعوت شده» شأن خود را بالاتر از هم نشینی با «دعوت کننده» به حساب آورد. لازم به ذکر است که این خود از بیماری های روحی است که باید همه به درمان آن قیام کنیم.

توصیه رسول خدا به ابوذر: «ای ابوذر! هرکس بمیرد و در دلش ذره ای تکبّر باشد، بوی بهشت را استشمام نمی کند مگر این که پیشتر توبه کند. … کبر، آن است که حق را فروگذاری و به ناحق روی آوری و به مردم با این دید نگاه کنی که هیچ کس آبرویش چون آبروی تو نیست و خونش همانند خون تو نمی باشد.» [۱۰] و از امیرالمؤمنین نقل شده است: «از تکبّر بپرهیز چراکه بزرگترین گناه و نکوهیده ترین عیب هاست.» [۱۱] و هم ایشان در نهج البلاغه به انسان ها هشدار می دهد که: «نخوت و غرور از تلقینات شیطان است و آدمی باید فروتنی پیشه کند.» [۱۲] و امام صادق می فرمایند: «هر کس از کبر و خود بزرگ بینی رهایی یابد به بزرگواری دست می یابد.»[۱۳] و از ایشان روایت شده که هر کس مردم را خوار شمارد و حق را نشناسد، لعنت شده است.» [۱۴]

نکته دیگر این که فراموش نکنیم کسی که تکبّر می ورزد ـ تا جایی که خود را به آن پایه از اهمیت می پندارد که از پذیرش دعوت برادرش سر می زند ـ به فرموده امام صادق حقیر است. ایشان می فرمایند: «هیچ کس تکبّر نکرد مگر به سبب آن که احساس حقارت [در درون خویش] دارد.» [۱۵] و امیرالمؤمنین می فرمایند: «هر متکبّری حقیر و پست است.» [۱۶]

آخرین نکته این که در میهمانی ها باید از تجمّل گرایی پرهیز داشت. رسول اکرم صلی الله علیه و آله در این باره از به زحمت افتادن صاحب خانه نهی کرده اند. [۱۷] و از امام هشتم روایت شده است که: «مردی امیرالمؤمنین علیه السلام را به میهمانی دعوت کرد. حضرت فرمود می پذیرم به شرط این که سه قول به من بدهی. عرض کرد: چه قولی ای امیرالمؤمنین؟ فرمود: از بیرون چیزی برای من تهیه نکنی، حاضریِ خانه ات را از من دریغ نکنی و به زن و فرزندانت اجحاف ننمایی. عرض کرد: قبول می کنم ای امیرالمؤمنین. پس علی بن ابی طالب علیهما السلام دعوت او را پذیرفت.» [۱۸] نیز حارث اعور می گوید: «امیرالمؤمنین علیه السلام نزد من آمد. من عرض کردم: یا امیرالمؤمنین به منزل من تشریف بیاورید. فرمود: به این شرط می آیم که حاضریِ خانه ات را از من دریغ ننمایی و از بیرون هم چیزی تهیه نکنی.» [۱۹]

[۱] . وسائل الشیعه، ج۱۶، ص۴۲۷ و ج۲۴ ، ص۲۷۱ / المحاسن، ج۲، ص۴۱۱.

[۲] . المحاسن، ج۲، ص۱۸۰ / ترجمه میزان الحکمه، ج۷، ص۳۲۷۵.

[۳] . قرب الاسناد، ص۶۰ / ترجمه میزان الحکمه، ج۷، ص۳۲۷۵.

[۴] . المحاسن، ج۲، ص۱۸۰ / ترجمه میزان الحکمه، ج۷، ص۳۲۷۵.

[۵] . المحاسن، ج۲، ص۱۷۹ / ترجمه میزان الحکمه، ج۷، ص۳۲۷۵.

[۶] . المحاسن، ج۲، ص۱۸۰.

[۷] . بحار الانوار، مرحوم مجلسی، ج۷۷، ص۸۴.

[۸] . بحار الانوار، مرحوم مجلسی، ج۷۸، ص۸۲ / ترجمه میزان الحکمه، ج۶، ص۳۰۱۱.

[۹] . کافی، مرحوم کلینی، ج۲، ص۱۹۶.

[۱۰] . بحار الانوار، مرحوم مجلسی، ج۷۷، ص۹۰.

[۱۱] . غرر الحکم، ح۲۶۵۲.

[۱۲] . نهج البلاغه، خطبه۱۹۲.

[۱۳] . بحار الانوار، مرحوم مجلسی، ج۷۸، ص۲۲۹.

[۱۴] . کافی، مرحوم کلینی، ج۲، ص۳۱۱.

[۱۵] . کافی، مرحوم کلینی، ج۲، ص۳۱۲.

[۱۶] . غرر الحکم، ح۶۸۳۷.

[۱۷] . کنز العمال، هندی، ح۲۵۸۷۵.

[۱۸] . عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج۲، ص۴۲.

[۱۹] . المحاسن، ج۲، ص۱۸۷ / ترجمه میزان الحکمه، ج۷، ص۳۲۷۷.

انتهای پیام

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا